Halkevlerinin kurulması konusu, -resmi olarak ilk kez- 10 Mayıs 1931’de toplanan “Cumhuriyet Halk Fırkası III. Kurultayı” nda gündeme getirilerek tartışmaya açılmıştır. Dünyanın değişik ülkelerindeki örgütlenmeler, özellikle de Çek ve Slovak örneğindeki Halkevi örgütlenmeleri dikkatle incelenmiştir. Halkevleri, genç Cumhuriyet yönetiminin çağdaş, modern dünyaya yönelen bakış açısını;  “Dil ve Edebiyat, Sanat, Folklor, Tiyatro, Spor, Halk Dershaneleri, Eğitici Kurslar, Köycülük, Müzecilik” alanlarındaki faaliyetlerle yaygınlaştırmak, toplumun kültürel yapısını geliştirmek, canlandırmak projesi olarak düşünülmüştür.  Atatürk, Halkevlerinin açılışında yaptığı konuşmasında; “... Gençlik, gelişen, yetiştiren bir çalışmanın içinde yaratılmalıdır. Millet, şuurlu, birbirini anlayan, seven, ideale bağlı bir halk kitlesi halinde teşkilatlandırılmalıdır. En kuvvetli ders vasıtalarına, muallim ordularına malik olma kâfi değildir. Halkı yetiştirmek, halkı bir kitle haline getirmek için ayrıca bir milli halk mesaisinin tanzimini ihmal etmemeliyiz...” sözleriyle, Halkevlerinden beklenenleri dile getirmiştir.  Halkevleri, bir diğer anlamıyla; halk değerlerinden kaynaklanan, aynı zamanda çağdaş dünyayı da tanıtan, aydınlar ve yerel önderler aracılığıyla halkla sıcak iletişim kuran kültür merkezleridir.
 

Halkevlerinin kuruluş çalışmaları yürütüldüğü süreçte; yakın dönemde kapanan Türk Ocaklarının deneyimlerinden yararlanarak kapsamlı bir “Halkevleri Talimatnamesi” hazırlanması için komisyonlar oluşturulmuştur. Hazırlanan talimatname, CHF Katibiumumisi Kütahya Mebusu Recep (Peker) Bey’in imzasıyla, 12/ 01/1932 tarihinde, -öncelikle Halkevlerinin kurulması planlanan illerin- CHF İdare Heyeti Reisliği merkezlerine gönderilmiştir. *(Ceyhun Polat, Halkevleri’nden Bir Kesit-Bolu Halkevi (1932-1969) YLY. Konya -2010)
 

Fotoğraf 1: Bolu- Hıdırlık (Fırka) Tepesi’nde Halkevi binası ve çevre düzenlemesi.


Bolu Halkevi’nin açılış süreci ile ilgili gelişmeler ve haberler, Bolu’nun resmi vilayet gazetesi olan haftalık “Bolu” gazetesinde düzenli olarak yer almıştır. Bolu Cumhuriyet Halk Fırkası Başkanlığı’na, Halkevleri Kuruluş Talimatnamesi’nin gönderilmesi, Türkiye genelinde, 19 Şubat 1932 günü açılacağı ilan edilen 14 Halkevi arasında Bolu Vilayeti Halkevi’nin de yer alması, Bolu’daki mevsim koşullarından kaynaklanan sorunlar sebebiyle açılışın 26 Mart 1932 gününe ertelenmesi ve açılış töreni ile ilgili bilgiler, “Bolu” gazetesinde geniş olarak yer almıştır. Bolu gazetesinin konuyla ilgili örneklerinin yazı ve haber başlıkları, şu şekilde özetlenebilir:

Fotoğraf 2: Bolu Gazetesi 18 Şubat 1932


 

HALKEVLERİ TALİMATNAMESİ’NİN BOLU’YA GÖNDERİLMESİ

“ ...Halk Fırkası’nın murakebesi altında tesis edilecek olan Halk Evleri Teşkilatı’na ait talimatnameler C.H.Fırkası Kâtibi Umumiliği’nden Vilayetimiz Fırka Heyeti’ne gönderilmiştir. Mezkûr talimatnameler çok faydalı ve esasatı ahkâmı ihtiva etmektedir. 12.2.932’ de C.H.F. binası salonunda bu evlerin açılması hakkında yapılan hazırlık toplanmasında, Fırka Reisi Akif Bey tarafından, evlerin suret ve maksadı teşekkülleri hakkında tafsilat verilmiştir. 19.2.932 tarihinde Halk Evi Şube Komiteleri ve Halk Evi İdare Hey’eti teşkil olunmak suretile vilayetimiz merkezinde Halk Evi açılmış olacaktır.”
 

BOLU HALKEVİ AÇILIŞININ ERTELENMESİ

19 Şubat 1932 Cuma günü, Ankara’daki Türk Ocağı eski binasında, Ankara Halkevi’nin açılış programı gerçekleştirilir. Örgütlenme ve açılış hazırlıklarını tamamlayan diğer illerde de aynı gün Halkevlerinin açılışları gerçekleştirilir. İlk aşamada 14 Halkevi’nin açılacağı duyurulmuştur.  Bolu Halkevi’nin de aynı tarihte açılacağı duyurulmuş, fakat ağır kış koşullarının Bolu Dağı’nda geçişlere imkân vermemesi, açılışa davet edilen isimlerin Bolu’ya ulaşamaması vb. sebeplerle Bolu Halkevi’nin açılış töreni bir hafta sonraya ertelenmiştir.                  

Hıdırlık (Fırka) Tepesi’nde, 1930 yılında yapımına başlanan ve 1932 yılı başında inşaatı tamamlanan Cumhuriyet Halk Fırkası binası, daha hizmete açılmamıştır.  Balıkesirli Peyzaj Uzmanı Ferit Bey’in projelendirdiği; geniş bir alanda ağaçlandırma, sulama sistemleri ve beş havuzdan oluşan bir çevre düzenlemesi yapılmış, modern bir bina inşa edilmiştir. Karamanlı Mahallesi sınırları içinde bulunan bina ve arsası (13 dönüm 200 arşın) ilk aşamada, Bolu Belediyesi’nden Cumhuriyet Halk Fırkası’nın mülkiyetine devredilmiştir.  Bu modern binanın, Bolu Halkevi binası olarak değerlendirilmesi kararlaştırılmıştır. (Fatih Özçelik, Sosyal ve Kültürel Hayatta Bolu Halkevi (1932-1951) İdeal yay. İstanbul-2018)

Fotoğraf 3:Bolu Gazetesi 25 Şubat 1932


Halk Evi Açılacaktır

“Halk Evlerinin açılma merasimine bütün halk ve gençlik davet edilmiştir. Bu merasimde kıymetli Meb’usumuz Cevat Abbas Bey Efendi de hazır bulunacaklardır. “

Halkevleri  [*Başyazıdan seçme paragraflar]

(...) “Halk Evi isminden de anlaşılacağı üzere halkın içtimai, medeni ihtiyaçlarına cevap veren, gençliği sinesinde toplayan şuurlu bir disiplin altında ve bir gaye etrafında yetiştirmeye çalışan ve memleketin efendisi olan köylülerimizin ihtiyaçlarını yakından görecek ve yerine getirecek milli ve umumi bir müessesedir.  (...) Cinai filimler yerine hissi, içtimai, bedii filmler seyretmek, tiyatro denince ahlakı bozacak şekilde değil büyük ediplerimizin eserlerini temsil etmek, konferanslarda fikri inkişaf ve malumatı tezyit edecek şekilde olmasıdır. Sinema, tiyatro, konferans, musiki ve ailevi toplanmaların büyük faideleri vardır. Halkı, kucağında toplayan, ona asri hayatın sırlarını öğreten, havası bozuk kahvelerden, dedikodu menbaı olan mahalle odalarından kurtaran, sıhhat neşe kuvvet ve hayat veren Halk Evlerinin açıldığını Bolumuzda da görmek bizim için en büyük bahtiyarlıktır. ESAT.”    


Fotoğraf 4: Bolu Halkevi binasından bir görünüm.


 

BOLU HALKEVİ’NİN AÇILIŞ TÖRENİ 
Bolu Halkevi’nin açılış töreni,   26 Şubat 1932 Cuma günü saat ikide (14.00) başlatılır. Kalabalık bir halk kitlesi ve resmi görevlilerin, öğrencilerin doldurduğu salonda; Öğretmen Can Bey’in yönetimindeki kız ve erkek öğrenci korosu, bando eşliğinde “İstiklal Marşı”nı okur. Salonda bulunanlar hep bir ağızdan,  “Cumhuriyet Yemini” ederler. Bolu Milletvekili Cevat Abbas (Gürer) Bey’in açılış konuşmasının devamında, Cumhurbaşkanı Atatürk’ün ve arkadaşlarının imzalarını taşıyan uzun telgrafları okunur.  Bolu Cumhuriyet Halk Fırkası üyelerinden Saip Bey’in konuşması ve Kız Muallim Mektebi’nden; Nuriye, Nilüfer, Fehamet hanımların okuduğu şiirler dinlenir. Daha sonra Vilayet Fırka İdare Heyeti Reisi Akif Bey kürsüye gelir ve Halkevlerinin amacı ve Halkevleri Talimatnamesi hakkında açıklayıcı konuşmasını yapar. Orta Mektep Türkçe muallimi H. Avni Bey; Türk gençliği adına, etkili bir konuşma yapar. Muallim Can Bey yönetiminde, öğrencilerin ve salondakilerin katılımıyla topluca “Cumhuriyet Marşı” okunduktan sonra merasim sona erer.   

Fotoğraf 5: Bolu Gazetesi 3 Mart 1932


 

BOLU HALKEVİ’NİN AÇILMASI MÜNASEBETİYLE

“ (...)Memleketteki münevver zümreyi, milletin dimağı mesabesinde telakki eden Fırka, Halk Evlerini tesis etmekle, vatanda milli zekayı inkişaf ettirmek, milli iradeyi takviye etmek, efradı millet arasında bir fikiri vahdet vücuda getirmek, Türk Edebiyatını, Türk San’atını, Türk Mimarisini, Türk Harsile alakadar bütün maarif ve terbiye işlerini yaşatmak ve ihya etmek için münevver şahsiyetlere, münevver gençlere tanzim ve tespit ettiği bir broşürle bazı vazifeler tevdi ve tahmil etmiştir. (...) Tarihten sabittir ki Kanuni Süleyman devrinin mebadilerinde yüksek noktasına çıkmış olan Türk harsı, sonraları bazı esbaptan dolayı süratle skuta başlamıştır. Ölü bir millet olmamaya karar veren, tarihi hars ve medeniyetlerini tekrardan tesis ve temadi ettirmek azminde bulunan Türkler, bu gün bir taraftan öz mazilerini derinden derine tetkik, diğer taraftan Garbın müterekki memleketlerinin hars ve medeniyetlerini Türk seciyesine layık bir ciddiyetle tetebbüe mecburdurlar.Garptan örnek almak için değil, fakat sadece teyakkuz için yapılacak olan bu tetebbuler zaten mazimizde kökleri mevcut bir muazzam harsın en müteazzi en yapışık bir tarzda asrileşmesine yardım edeceğinden ayrı bir itina ile ihata edilmelidir. (...)”

Fotoğraf 6: Bolu Gazetesi 3 Mart 1932 5. Sh.

Fotoğraf 7: Bolu Halk Fırkası 2. Başkanı


 

Halk Evinin Küşadında Vilayet Fırka İdare Heyeti Reisi

Akif Bey’in Nutku [*Seçme Paragraflar]                          

“Hanımlar, Beyler;  

“İki hafta evvel yani bu ayın 12’inci Cuma günü, yine bu salonda sizin yüksek huzurlarınızda, şerefli muvacehenizde söylemiştim ki:  Cumhuriyet Halk Fırkası’nca, on dört vilayet merkezinde birer Halkevinin açılması takarrur edip bu vilayetlerden birisinin de vilayetimiz merkezi olduğunu ve Şubatın 19’uncu Cuma günü bu evinaçılma merasiminin icra olunacağını beyan eylemekle beraber, Halkevlerinin açılmasından maksat ve istihfaf olunan gaye ve emelin neden ibaret olduğunu gayet açık bir lisanla tafsil ve teşrih ederek ve açılma gününe kadar kadın erken bütün vatandaşların dokuz şubeden hangisinde çalışmayı arzu ederse o şube defterine kaydedilmesi için hazır bulunmasını ifade etmiştim.

(...) Vilayetimiz merkezinde açılacak Halkevinin, (...) Cevad Abbas Beyefendinin mubarek elleriyle açılması mukarrer bulunduğu için teşrif alilerine intizar olnuyordu. Geçen hafta Cuma günü bu merasim yapılacak iken çok kar yağarak Bolu Dağı’nın geçit vermemesi işin bir hafta tehirine sebep oldu ise de şedaidi havaiyeye rağmen zahmet ve müşkülleri iktiham ile teşrif buyuran o yüksek, o kıymetli adamımızın mubarek ellerile vilayetimizin Halkevinin kapıları bu gün açıldı. Tebrik ederim. Halkevlerinde çalışacak, başarılacak işler dokuz şubeye ayrılmıştır.

(...) İşte ey aziz vatandaşlarım. Bu dokuz şubenin defterleri açılmıştır. Kadın erkek her vatandaş meslek ve ihtisasa göre hangi şubede çalışmak istiyorsa, ismini o şubenin defterine yadırsın. Vatani içtimai vazifelerini görmeye başlasın. Çünki artık münferit ve münzevi yaşayış kapıları kapanmıştır vesselam.  Akif.”                            

Fotoğraf 8:Bolu Halkevi-1933. Bolu Halkevi “Halk Dershaneleri ve Kurslar Şubesi” nin açmış olduğu “Biçki Dikiş El örgüleri Kursu” öğretmen ve öğrencilerinin çalışmalarını görmek için ziyarete gelen; Bolu Cumhuriyet Halk Fırkası Başkanı Dr. Ahmet Mithat (Altıok) Bey’in ziyareti sırasında çekilen fotoğraf. (Ahmet Mithat Bey, karatahtanın sağ yanında.)


 

ATATÜRK’ÜN CEVAP TELGRAFI

26 Şubat 1932 Cuma günü, saat ikide (14.00) başlayan Bolu Halkevi açılış töreninin sonunda, öğrenciler ve salondaki vatandaşlar, hep birlikte  “Cumhuriyet Marşı” nı okurlar. Halkevi salonundaki tören sonrasında, TBMM’nin 23 Nisan 1920 günü açılışından beri dört dönem (*1920-1923/ *1923-1927/ *1927-1931/*1931-1935) Bolu Milletvekili olarak Mecli’te görev yapan Cevat Abbas (Gürer) Bey tarafından; Cumhurbaşkanı Gazi Mustafa Kemal Atatürk’e, Başbakan İsmet İnönü’ye, TBMM Başkanı Kazım Özalp’e, Cumhuriyet Halk Fırkası genel Sekreteri Recep Peker’e, Bolu Halkevi’nin açılışını bildiren telgraflar gönderilir.

Cumhurbaşkanı Atatürk’e okunan telgrafın karşılığında, Bolu Milletvekili Cevat Abbas Bey nezdinde bütün Bolu halkına gönderilen cevap telgrafında, şu ifadelere yer verilir:

“Bolu Meb’usu Muhteremi Cevat Abbas Beyefendi’ye

Telgrafnameniz, Maarif vekili Beyefendinin hazır bulunduğu Gazi sofrasında okundu. Bütün arkadaşlar da hazır bulunuyordu. Mukaddes milli vazife ifası için seyahat etmiş olduğunuz noktası tebarüz ettirilerek çok samimi takdir ve sitayişle yoğrulduğunuz ve dahil olduğunuz yüksek mefkure muhitinin size verdiği kıymetli ilhamları bize nakletmek üzere avdetinize hasretle intizar ediyoruz.

Her fırsatta muhitinize malum olduğu gibi yüksek milli mefkûreciliğimizi ve âlemşümul insaniyetperver hislerimizi ve Türkiye Cumhuriyeti’nin sarsılmaz kudret imanını ve imanın her şeyin Türk münevverliğinde sonsuz kaynak bulduğunu, bu kaynağın güzel, temiz hazinesini teşkil edenler içinde bir daha tekrara elbette fırsat bulacaksın.

Bu fırsattan istifade edileceği dakikalarda bu satırları sana birlikte yazanların, yurdun ve Cumhuriyetin hakiki sahiplerine mahsus suretinde muhabbetlerini ve onlara daima alakadar bulunduklarını söylemeyi unutmayınız. Reisi Cumhurumuzun da sureti mahsusada arzusu budur. Tebliğ ederiz.

Bu güzel münasebetle arkadaşların sizi ve huzurunuzda bulunmakla müftehir olacağınız kıymetli, azimkâr, mefkûreci vatandaşların yüzlerinden öperim.

Bolu Mebusu Hasan Cemil/ Sinop Mebusu Recep Zühtü/ Sabık İstanbul Mebusu Fethi/ Gazi Ayıntap Mebusu Kılıç Ali/ Bilecik Mebusu Salih/Sabık Kütahya Mebusu Nuri/ Rize Mebusu Hasan Cavit”   (Bolu gazetesi,3 Mart 932. Numara: 837. Sh: 1)

Misafir Avatar
İsim
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.
banner124
banner122