Eğitim:
ÜLKEMİZDE DEVLET KURUMLARINDA İLK MALİYET MUHASEBESİ UYGULAMASI VE PROF.DR. EWALD SACHSENBERG
 Osmanlı İmparatorluğu’nun yıkılmasından sonra Atatürk’ün kurduğu genç cumhuriyet bir çok sorunla boğuşmak zorunda kaldı. Bir yandan dış borçlar ödenirken bir yanda da yıkılan devletin kurulması ve sanayileşme çabaları vardı.

Devlet işletmeciliğinin ülkemizdeki ilk önemli olan örneği olan Sümerbank 1933 yılında kurulmuştu. Başta tekstil olmak üzere birçok alandaki girişimleriyle bir döneme damga vuran bu kuruluşta Atatürk’ün daveti üzerine ülkemize gelen mühendis kökenli olan Alman işletme profesörü Ewald Sachsenberg’in hazırladığı hesap planı ve maliyet sistemi uzun yıllar boyunca Türkiye’de referans kaynağı olmuştu. Masraf nevileri (türleri), masraf mahalleri (yerleri) ve masraf hamilleri (taşıyıcıları) ayırımı ilk kez Sümerbank müesseselerinde yapılmıştır.Bu uygulama uzun  yıllar diğer kamu kurumları ve KİT’lerde de emsal alınarak uygulanmıştır.

Cumhuriyet döneminde 1960 yılına kadar bizdeki devlet muhasebesine Alman muhasebe sistemi egemen olmuştur. Sachsenberg tarafından Sümerbank için hazırlanan Muhasebe sistemi,İktisadi Devlet Teşekküllerinin çoğu tarafından benimsenip uygulanmıştır. 1972 yılından itibaren de Kamu İktisadi Teşebbüslerinde Tek Düzen Muhasebe Sisteminin uygulamasına geçilmiştir.

Sachsanberg Kimdir?

16.06.1887 de dünyaya geldi.1900-1905 yılları arasında Berlin-Charlottenburg Teknik Üniversitesi'nde gemi inşaatı ve makine mühendisliği eğitimi aldı. Eğitim sonrasında Kiel'de FriedrichKrupp AG Germaniawerft'in inşaat bürosunda iki yıl çalıştı. 1907'de Berlin Teknik Üniversitesi'nde Dr.-Ing'e "Trenlerin Sürüklenmesine Karşı Direniş Hakkında" tezi ile doktora derecesi aldı. Daha sonra, Berlin-Oberschöneweide'de şirket R. Frister AG şirketinin bir organizasyon mühendisi ve operasyonel yöneticisi ve Berlin Denizcilik Bölümü'nde Reichstreuhandgesellschaft AG'nin danışmanı ve danışmanı olarak çalıştı.  16 yıllık mesleki pratik deneyimi ile sayısız bilimsel makale yazdı. Dresden Teknoloji Üniversitesi Teknik Bölümünde 1920 yılında Dresden Teknik Üniversitesi Teknik Bölümünde çalışmaya başladı. 42 yaşındaki evlendi ve iki çocuğu oldu, Dresden'e taşındı ve burada çok uzun zamandır olağanüstü verimli ve çığır açıcı bir bilimsel faaliyet başlattı.Genel Makine Teknolojisi, İmalat ve İşletme Bilimleri üzerine derslere ek olarak, bir zamanlar işletme bilimleri topluluğu aracılığıyla genişlettiği Mekanik ve Teknolojik Koleksiyon'un toplanmasından sorumluydu. 1922'de bir psikoteknik enstitünün kurulması, Dresden Teknik Üniversitesi'nde iş bilimlerinin sistematik olarak kurulmasına karar verdi. Ertesi yıl, makine aletleri incelemeleri ve üretim prosedürleri için bir enstitü kurmanın yanı sıra, bunları mekanik teknoloji için sandalyeyle birleştirmek izlediÖzellikle iş ve psikolojik-teknik incelemeler ve testler için özel ölçme cihazları geliştirildi.  Bilimsel Üretim Komitesi ve Makine Dairesi Dekanlığı gibi çeşitli yönetim görevlerine emanet edildi. 921 yılında Yönetim Bilimleri Bölümü'nde İşletme Profesörü olarak atandı

Sachansberg, 260'dan öğrenci ve 116 doktora öğrencisi yetiştirdi.Hitler’in baskısı sebebiyle bir süre Üniversiteden uzak kaldı Atatürk’ün daveti üzerine 1933 de ülkemize geldi.Tekrar Dresden Üniversitesi’ndeki görevine döndü. 14 Temmuz 1946'da ağır hastalıktan sonra Berlin'de yaşamını yitirmiştir.

SACHSENBERG VE SÜMERBANK

Sümerbank ülkemizin ilk yerli ve büyük sanayi kuruluşudur.Bu kuruluşun ciddi bir mali bünyeye sahip olması gerektiği öngörülmüş ve Muhasebe sisteminin Alman mühendis ve işletme profesörü EwaldSachseberg tarafından kurulmuası planmış ve bu kapsamda Sachsenberg ülkemize davet edilmiştir.

Ülkemizde muhasebe tarihinin duayenlerinden Oktay Güvemli’ye göre “Almanya’daki muhasebe uygulamalarına başvurulmuş ve Alman Profesörlerden Sachsenberg davet edilmiş ve özellikle işletme muhasebesini kurmakla görevlendirilmiştir.Sachsenberg’in düzenlemelerine geçilmeden önce, çalışmanın temel amacı doğrultusunda kurumsal izomorfizm açısından Almanya’nın bu dönemde belirleyici ülke seçilme nedenlerine değinmekte fayda bulunmaktadır. Bu durum ülkemizde yaşanan kurumsal izomorfik eğilimleri açıklamak açısından önem taşımaktadır. Özellikle yirminci yüzyılın ilk yarısında Alman bilanço teorilerinin ve hesap planının uluslararası muhasebe literatürüne sağladığı katkılar bilinmektedir. Almanya’da 1902 yılında tramvay işletmelerinin,1908 yılında seramik sanayinin hesapları için hazırlanan hesap planları ile başlayan ve gelişerek devam eden Alman muhasebe uygulamaları, Birinci Dünya Savaşı sonrasında kalıcı ve ciddi anlamda hesap planı çalışmalarına dönüşmüştür” (Güvemli,2001).

Muhasebe öğretim üyesi Süleyman Yükçü’ye göre de “Türkiye Cumhuriyeti tarihinin, ekonomi alanındaki gelişmeler, vergi sistemlerinde değişiklik Sümerbank adlı analiz için Türkiye'ye getirildi Alman profesörSachsenberg, atılmış özellikle bilgilerle donatılmış yeni bir işgalin doğum getirdi çalışması açısından, üretim ve satış maliyet konularını içeren Türkiye'nin ilk modern maliyet muhasebesi kurdu. Biz Sümerbank maliyet muhasebesi sistemi ile baktığımızda, çorap, tekstil terbiye ve boyama maliyet merkezi ve buharın maliyetleri de, bu maliyetler maliyet merkezi bazında izlenmiştir. Kademeli dağıtım olarak bilinen maliyet belirleme yönteminin kullanımı ile bu yaklaşımla hesaplanır ve her maliyet merkezinin maliyeti malzeme, direkt işçilik ve genel üretim giderleridir olarak belirgin hesaplanmıştır.”(Yükçü,2009).

Kuşkusuz Sümerbank ülkemizin ilk yerli sanayi üretim ve kuruluşudur. 1933 yılına değin basit yöntemlerle izlenen maliyet hesapları ve üretim maliyetleri Sachsenberg’in oluşturduğu sistemli daha bilimsel bir konum aldı. Bu plan uzun yıllar tüm İktisadi Devlet Teşekkülleri’n de de uygulanmıştır.O nedenle ilktir.

Bir anlamda ülkemizde maliyet muhasebesinin kurucusu olarak EwaldSachsenberg’i görmemizde hiçbir sakınca bulunmamaktadır. Kendisine minnet ve şükran borçluyuz.

YARARLANILAN KAYNAKLAR:

Güçlü,Faruk ; Yıkılan Bir Cumhuriyet Kurumu Sümerbank,Ürün Yayınları Ankara 2015

Güvemli, Oktay. 2000. Türk Devletleri Muhasebe Tarihi – Tanzimat’tan Cumhuriyet’e, 3. Cilt, İstanbul: İstanbul YMM Odası Yayınları.

Uragun, Mehmet, Maliyet Muhasebesi ve Mali Tablolar, Yetkin Basımevi, Ankara, 1993

Yükçü,Süleyman; Yönetim Uygulamaları ve Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Maliyet Muhasebesi,Ege Akademik Bakış Yayını 2009

Sachsenberg, E.,Bakırköy Bez Fabrikası Organizasyonu Hakkında, 1937. Amb./Db.No: K.A./255.07.02.01.06.1139.



Anahtar Kelimeler
Misafir Avatar
İsim
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.

ÖĞRENCİLERE MECBURİ İSTİKAMET İMAM-HATİP
“Sınavla Öğrenci Alacak Ortaöğretim Kurumlarına İlişkin Yapılacak 2018 Yılı Merkezî Sınav Başvuru...

Haberi Oku