Gündem:
İSTİKLAL MAHKEMELERİ VE BOLU
 “İstiklal Mahkemeleri” olarak bilinen 11 Eylül 1920 tarihinde “Firariler Hakkında Kanun”a dayanılarak kurulan mahkemeler toplumun değişik kesimlerince değişik açılardan tartışıla-gelmektedir.Biz tartışmaların dışında kalarak İstiklal Mahkemeleri’nin Bolu ili açısından etkilerini ve bazı sonuçlarını irdelemeye çalışacağız.

Bolu ilinde İstiklal Mahkemesi kurulmamıştır.Ülke genelinde sekiz ilde istiklal Mahkemesi kurulmuştur. Ekim 1920 de Kastamonu’da kurulan İstiklal Mahkemesi ,Bolu,Çankırı,Zonguldak ve Sinop  illerini de kapsayan bir görev yapmıştır.Kastamonu İstiklal Mahkemesi  kapatıldıktan bir süre sonra tekrar açılarak iki aşamalı bir çalışma yapmıştır.

Birinci aşamada kuruluna mahkeme üyeliklerine Tevfik Rüştü Aras,Saruhan Mebusu Refik Şevket ve Kozan Mebusu Dr.Fikri bey atanmıştır. Tevfik Rüştü Aras’ın Dış işleri Bakanı olması sebebiyle yerine Bitlis Mebusu Yusuf Ziya atanmıştır. Daha sonra Dr. Fikri bey’in Moskova Büyükelçisi olması sebebiyle de yerine Mardin Mebusu Necip bey atanmıştır(Açıksöz Gazetesi,11 Teşrin’i evvel 1336-ekim 1920).   

İstiklal Mahkemesi için Kastamonu Gençler Kulübü binası tahsis edilmiş, Mahkeme salonuna Türk bayrağı ve “Türkiye Büyük Millet Meclisi İstiklal Mahkemesi mücahedesinde yalnız Allah’tan korkar” yazısı asılmıştır(Erol Evcin,Birinci dünya Savaşından Türkiye Cumhuriyet’in Kuruluşuna Bolu ve Çevresi,Atatürk Araştırma Merkezi,2013 ).

 

Prof.Dr. Ergun Aybars tespitlerine göre Kastamonu İstiklal Mahkemesi,16 Ekim 1920 den 2 Mart 1921 tarihine kadar görev yapmış ve 244 davayı karara bağlamış ve 420 kişi hakkında ceza vermiştir.Bunlardan 4 ‘ü şaki,2 si casus,5’i de asker kaçağı olan 11 kişi hakkında ise idam cezası vermiştir.Araştırmacı Dinçer Ural tespitlerine göre ise,mahkeme de 574 kişi yargılanmış sadece 53 kişi beraat etmiştir.

İdam cezası verilenler arasında Yunan Ordusuna katılarak Milli Orduya silah kullanan  Sinop doğumlu Kosti oğlu Yani ve para karşılığı İngilizlere casusluk eden Mülazım-i Sani Hasan Tahsin Efendi’de vardır(Dertli Gazetesi 14 Şubat 1921).

İstiklal Mahkemelerinin etkisiyle 33.927 firari ve bakaya askerden 9.933 ü teslim olarak askerlik hizmetine başlamıştır.Sakarya Savaşı’nın ilk anlarında yaşanan moral bozukluğu sebebiyle asker kaçağı sayısının hızla artarak 48.335 olduğu tespit edilmiştir. Bu nedenle Fevzi Çakmak 23 Temmuz 1921 de Meclis’te konuşma yaparak İstiklal Mahkemelerinin yeniden kurulması gerektiğini beyan etmiştir. Bu nedenle daha önce kapatılan Kastamonu, Konya ve Samsun’da yeniden istiklal Mahkemesi kurulmasına karar verilmiştir(Dinçer Ural, İslam Ansiklopedisi,TDV,c.23 s.350).

İkinci kez kurulan Kastamonu İstiklal Mahkemesi yetki alanına bu kez Bolu, Adapazarı, Zonguldak, İzmit ,Sinop ve Çankırı illeri dahil olmuştur. Mahkeme bu kez 7/8 Ağustos 1921 de kabul edilen “Tekalif-i Milliye” emirlerini uymayanları yargılamakla görevlendirilmiştir.

Mahkeme heyetinin 22 Eylül 1921/29 Eylül 1921 arasında Gerede’de görev yaptığı anlaşılmaktadır. Gerede de yapılan yargılamalar sonucu Jandarma Mehmet’in katili Çukurcalı Hüseyin oğlu Sadık ile Gökçesuyun mahallesinden Hasan oğlu Ali ve Viranşehir’in Ahurtaş Köyünden Ahmet oğlu Kel Sadık’ın idamına karar verildiği görülmektedir( Türkoğlu Gazetesi,2 Teşrin-i Evvel 1337-Ekim 1921).  

Köyünde asker firarisini bildirmeyen muhtar Hakkı bir ay hapis 100 lira para cezasına çarptırılırken,asker firarisini himaye eden Dağkara Köyü İmamı İsmail ile Muhtar Yusuf 25 er lira para cezasına çarptırılmışlardır(Bolu Gazetesi, 1 Teşrin-i evvel 1337-ekim 1921).

Bolu’da malzemeden çalarak ekmek çıkaran ve bunu halkla askere satan ekmekçiler Kethudası Hakkı bey 500 lira para cezasına çarptırılmıştır(Bolu Gazetesi, 1 Teşrin-i evvel 1337-ekim 1921).

İslam kisvesiyle İngiliz casusu olan Ermeni kadını Bolu’ya getiren Düzceli Seyit Efendi idam cezasına mahkum edilmiştir( Türkoğlu Gazetesi, 2 Teşrin-i evvel 1337-ekim 1921).

Şaki Raif Çetesi liderlerinden Geredeli “Amcaoğlu” lakaplı Hasan’ın idamına karar verilmiştir(Bolu Gazetesi, 8 Teşrin-i evvel 1337-Eylül 1921).

Daha çok asker kaçakları,casuslar ve savaşı fırsat bilerek halkı soyan çetelerin yargılandığı Kastamonu İstiklal Mahkemesinin birinci döneminde 21,ikinci döneminde ise 76 Bolu’lunun yargılandığı tespit edilmiştir. Mahkemenin 2 Ağustos 1922 de faaliyetlerine son verdiği anlaşılmaktadır.

 

 

 

 

Anahtar Kelimeler
BoluİSTİKLAL MAHKEMESİ
Misafir Avatar
İsim
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.
banner115

ASKERİN SİYASETE MÜDAHALESİ
ÖZER ÖZCAN YAZDI

Haberi Oku